भाइरल बनाउने समाज, बिर्सिने समाज : अशोक दर्जी प्रकरणले उठाएको असहज प्रश्न

टिप्पणी

काठमाडौं। कुनै समय सडकबाट उठेर राष्ट्रिय चर्चा कमाएका बालगायक अशोक दर्जीमाथि सार्वजनिक स्थानमै भएको दुर्व्यवहारको भिडियो अहिले सामाजिक सञ्जालमा तीव्र रूपमा फैलिएको छ। घटनाको सत्यतथ्य र कानुनी पक्ष अनुसन्धानको विषय भए पनि यो भिडियोले एउटा गम्भीर सामाजिक प्रश्न भने फेरि उठाएको छ— के हामी प्रतिभालाई सम्मान गर्छौं, कि केवल भाइरल हुने क्षणसम्म मात्र प्रयोग गर्छौं?

अशोक दर्जी कुनै सामान्य नाम होइन। उनी त्यस्तो पात्र हुन्, जसलाई नेपाली समाजले आफ्नै आँखाअगाडि सडकबाट मञ्चसम्म पुगेको देख्यो। उनको आवाजले लाखौं मानिसको मन जित्यो, सञ्चारमाध्यमले उनलाई “प्रेरणाको कथा” बनाए, सामाजिक सञ्जालले उनलाई ‘स्टार’ घोषणा गर्‍यो। तर आज त्यही व्यक्ति कठिन परिस्थितिमा पर्दा अधिकांशले उनको पक्षमा उभिनुभन्दा भिडियो हेर्ने, सेयर गर्ने र टिप्पणी गर्ने काममा सीमित देखिन्छन्।

यो घटना केवल दुई व्यक्तिबीचको विवाद मात्र हो भनेर टार्न मिल्दैन। यदि कसैबीच आर्थिक लेनदेनको समस्या थियो भने त्यसको समाधान कानुनी प्रक्रियाबाट खोजिनुपर्थ्यो। सार्वजनिक रूपमा अपमान गर्ने, हातपात गर्ने वा त्यसलाई मनोरञ्जनको सामग्री बनाउने प्रवृत्तिले सभ्य समाजको परिचय दिँदैन।

सामाजिक सञ्जालले कसैलाई रातारात चर्चित बनाउन सक्छ। तर त्यही सामाजिक सञ्जालले संकटमा परेका व्यक्तिलाई उस्तै छिटो एक्लो पनि बनाइदिन्छ। चर्चाको केन्द्रमा रहँदा वरिपरि भीड लाग्छ, तर कठिन समयमा त्यो भीड प्रायः गायब हुन्छ। अशोक दर्जीको प्रसंगले यही कटु यथार्थलाई उजागर गरेको छ।

हामीकहाँ प्रतिभाभन्दा पनि ‘ट्रेन्ड’लाई धेरै महत्व दिने संस्कृतिको विकास भइरहेको देखिन्छ। कुनै व्यक्ति चर्चामा रहुञ्जेल उनीसँग फोटो खिच्ने, भिडियो बनाउने र सहानुभूति देखाउनेहरू पछि उनी समस्यामा पर्दा जिम्मेवारी लिन तयार हुँदैनन्। यो केवल अशोकको कथा होइन, सामाजिक सञ्जालको युगमा बारम्बार दोहोरिने नेपाली समाजको प्रवृत्ति हो।

यदि कसैले ऋण तिर्न बाँकी राखेको छ भने त्यसका लागि कानुनी व्यवस्था छ। तर त्यसलाई आधार बनाएर सार्वजनिक रूपमा अपमान गर्नु वा हातपात गर्नु कुनै पनि हालतमा स्वीकार्य हुन सक्दैन। यस्ता घटनाले पीडित व्यक्तिको आत्मसम्मानमा मात्र होइन, समाजमा कानुनी शासनप्रतिको विश्वासमा पनि प्रश्न उठाउँछ।

घटनाको निष्पक्ष अनुसन्धान गरी दोषी जो भए पनि कानुनी दायरामा ल्याउनु राज्यको दायित्व हो। त्यति मात्र होइन, सामाजिक सञ्जालमा घटना सार्वजनिक गर्ने क्रममा पीडितको सम्मान र गोपनीयतालाई समेत ध्यान दिन आवश्यक छ।

अशोक दर्जी प्रकरणले एउटा असहज तर आवश्यक प्रश्न हाम्रो सामु राखेको छ— के हामी प्रतिभाको दीर्घकालीन संरक्षण गर्ने समाज हौं, कि क्षणिक लोकप्रियताको उपभोक्ता मात्र?

भाइरल बनाउने हातहरू संकटमा पनि साथ दिन तयार भए मात्र समाज मानवीय बन्छ। अन्यथा, हामी नयाँ-नयाँ अशोक दर्जीहरू जन्माउनेछौं, तर उनीहरूलाई कठिन समयमा एक्लै छाड्ने संस्कृतिलाई नै निरन्तरता दिइरहनेछौं।