२५ वर्षपछि पनि अनुत्तरित प्रश्न : ‘नारायणहिटीमा गोली कसले चलायो ?’

काठमाडौं । नेपालको आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा रहस्यमय र दुःखद घटनामध्ये एक मानिने नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्डले २५ वर्ष पूरा गरेको छ। तर, समयको यति लामो दूरी पार गर्दा पनि एउटा प्रश्न भने अझै नेपाली समाजमा जीवित छ—‘वास्तवमा गोली कसले चलायो ?’

वि.सं. २०५८ साल जेठ १९ गते राति तत्कालीन राजा वीरेन्द्रसहित राजपरिवारका ११ सदस्यको दरबारभित्रै हत्या भयो। घटनापछि गठित छानबिन समितिले युवराज दीपेन्द्रलाई घटनाको जिम्मेवार ठहर गर्दै प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्‍यो। तर, त्यो निष्कर्षले आमनागरिकका जिज्ञासा र शंकालाई पूर्ण रूपमा सम्बोधन गर्न सकेन।

त्यसयता नेपालमा राजनीतिक व्यवस्था नै परिवर्तन भयो। राजतन्त्र अन्त्य भएर गणतन्त्र स्थापना भयो। सरकार फेरिए, प्रधानमन्त्री फेरिए, तर दरबार हत्याकाण्डको सत्यतथ्यबारे नयाँ अनुसन्धान वा विश्वसनीय तथ्य सार्वजनिक हुन सकेन।

आज नारायणहिटी दरबार संग्रहालय बनेको छ। दैनिकजसो सयौं पर्यटक त्यहाँ पुग्छन्। दरबारका कोठा, बैठक कक्ष र घटनासँग जोडिएका स्थान अवलोकन गर्ने अधिकांश आगन्तुकको चासो इतिहासभन्दा बढी एउटा रहस्यमा केन्द्रित हुने गरेको छ।

संग्रहालय भ्रमणमा पुग्ने धेरैको साझा प्रश्न हुन्छ, “यदि प्रतिवेदनले सबै कुरा स्पष्ट पारेको हो भने किन अझै पनि जनताले विश्वास गर्न सकेका छैनन् ?”

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार दरबार हत्याकाण्ड केवल एउटा आपराधिक घटना मात्र थिएन, यसले नेपालको राजनीतिक भविष्य नै परिवर्तन गरिदियो। घटनापछि उत्पन्न अस्थिरता, राजसंस्थाप्रतिको घट्दो विश्वास र त्यसपछिका राजनीतिक घटनाक्रमले अन्ततः राजतन्त्रको अन्त्यसम्मको बाटो तयार गर्‍यो।

२५ वर्षपछि पनि नारायणहिटीका पर्खालहरूले त्यो रातको रहस्य बोकेर बसेका छन्। आधिकारिक प्रतिवेदन सार्वजनिक भइसकेको भए पनि जनमानसमा रहेको संशय समाप्त भएको छैन। त्यसैले हरेक वर्ष जेठ १९ आउँदा नेपाली समाज फेरि त्यही प्रश्न दोहोर्‍याउँछ—‘नारायणहिटीको त्यो रात वास्तवमा के भएको थियो ?’