कांग्रेसलाई गुटभन्दा माथि उठाएर संस्थागत पार्टी बनाउनुपर्ने विमलेन्द्र निधिको प्रस्ताव

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका पूर्व उपसभापति विमलेन्द्र निधिले पार्टीभित्र देखिएको वैचारिक, संगठनात्मक र नेतृत्वसम्बन्धी समस्याको समाधान गर्दै कांग्रेसलाई संस्थागत, लोकतान्त्रिक र जनतामुखी पार्टीका रूपमा पुनर्संरचना गर्नुपर्ने प्रस्ताव गरेका छन् ।

राष्ट्रिय भेलामा प्रस्तुत राजनीतिक प्रतिवेदनमा निधिले कांग्रेसको वर्तमान अवस्था चिन्ताजनक रहेको उल्लेख गर्दै पार्टीको ऐतिहासिक विरासत, लोकतान्त्रिक मूल्य र राजनीतिक पहिचानलाई जोगाउँदै नयाँ परिस्थितिअनुसार आफूलाई रूपान्तरण गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन् । कांग्रेसलाई सीमित व्यक्ति, परिवार वा समूहको प्रभावबाट मुक्त गरी विधि, विचार र संस्थागत निर्णयका आधारमा सञ्चालन गर्नुपर्ने उनको जोड छ ।

निधिले लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, संघीयता, समावेशिता र मौलिक अधिकारलाई नेपाली जनताको लामो संघर्षबाट प्राप्त उपलब्धिका रूपमा व्याख्या गर्दै यसको रक्षा र सुदृढीकरणलाई कांग्रेसको प्रमुख राजनीतिक दायित्वका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । संविधानको मूल मर्म जोगाउँदै समयअनुकूल सुधार गर्नुपर्ने र त्यसका लागि राजनीतिक सहमति निर्माण गर्नुपर्ने उनको प्रस्ताव छ ।

उनको प्रतिवेदनमा निर्वाचन प्रणालीमा देखिएका कमजोरी सुधार, समानुपातिक प्रतिनिधित्वलाई थप व्यवस्थित बनाउने तथा निर्वाचन प्रणालीलाई जनउत्तरदायी र पारदर्शी बनाउने विषयसमेत उठाइएको छ । महिला, दलित, आदिवासी–जनजाति, मधेसी, थारू, मुस्लिमलगायत सबै समुदायको अर्थपूर्ण प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्दै समावेशी लोकतन्त्रलाई व्यवहारमै प्रभावकारी बनाउनुपर्ने निधिको धारणा छ ।

प्रतिवेदनले कांग्रेसको राजनीतिको केन्द्रमा जनताको दैनिक जीवनसँग जोडिएका विषयलाई राख्नुपर्नेमा विशेष जोड दिएको छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, कृषि, सामाजिक सुरक्षा र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्रलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने तथा युवाको विदेश पलायन रोक्न स्वदेशमै रोजगारी र अवसर सिर्जना गर्नुपर्ने प्रस्ताव गरिएको छ ।

संघीयतालाई प्रभावकारी बनाउन स्थानीय तहलाई थप अधिकार, स्रोत र जिम्मेवारी दिनुपर्ने निधिको धारणा छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीचको अधिकार बाँडफाँट स्पष्ट पार्दै संघीय शासन प्रणालीलाई परिणाममुखी बनाउनुपर्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

सुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई पनि निधिले कांग्रेसको राजनीतिक एजेन्डाको महत्वपूर्ण हिस्सा बनाएका छन् । सार्वजनिक संस्थालाई राजनीतिक हस्तक्षेपबाट मुक्त गर्दै पारदर्शिता, जवाफदेहिता र कानुनी शासनलाई राज्य सञ्चालनको आधार बनाउनुपर्ने उनको प्रस्ताव छ ।

आर्थिक क्षेत्रमा निजी क्षेत्र, सहकारी र सार्वजनिक क्षेत्रबीच सन्तुलन कायम गर्दै उत्पादन, लगानी, उद्यमशीलता र रोजगारी बढाउने नीति आवश्यक रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । डिजिटल अर्थतन्त्र, नवप्रवर्तन, प्रविधि तथा नयाँ आर्थिक सम्भावनालाई समेत कांग्रेसको नीतिमा समेट्नुपर्ने निधिको सुझाव छ ।

परराष्ट्र नीतिमा राष्ट्रिय हितलाई केन्द्रमा राख्नुपर्ने उनको जोड छ । भारत र चीनसँग सन्तुलित, विश्वासमा आधारित र पारस्परिक हितको सम्बन्ध कायम गर्नुपर्ने तथा अमेरिका, युरोपलगायत अन्य मुलुकसँग आर्थिक, प्राविधिक, शैक्षिक र विकास साझेदारी विस्तार गर्नुपर्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । सीमा, व्यापार, पारवहन, ऊर्जा र जलस्रोतजस्ता विषय कूटनीतिक संवादमार्फत राष्ट्रिय हितअनुकूल समाधान गर्नुपर्ने उनको धारणा छ ।

कांग्रेसको आन्तरिक जीवन सुधारका लागि निधिले नियमित अधिवेशन, पारदर्शी सदस्यता प्रणाली, निष्पक्ष आन्तरिक निर्वाचन, समयमै नेतृत्व हस्तान्तरण र फरक मतको सम्मानलाई संस्थागत गर्नुपर्ने प्रस्ताव गरेका छन् । पार्टीका महत्वपूर्ण निर्णयमा केन्द्रसँगै प्रदेश, जिल्ला, स्थानीय तह र जनप्रतिनिधिको सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ ।

पार्टी एकतालाई तत्कालीन आवश्यकता माने पनि निधिले एकताको अर्थ फरक विचारको अन्त्य नभएको स्पष्ट पारेका छन् । फरक विचारलाई निषेध गर्नुको साटो बहस, संवाद र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट मतभिन्नताको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने उनको धारणा छ ।

उनले पुस्तान्तरणलाई पनि पुरानो पुस्ताको विस्थापनका रूपमा नभई पुस्ताबीचको सहकार्यका रूपमा व्याख्या गरेका छन् । युवालाई केवल चुनावी प्रचार वा सामाजिक सञ्जालको प्रयोगमा सीमित नराखी नीति निर्माण, नेतृत्व विकास र पार्टीका निर्णय प्रक्रियामा वास्तविक सहभागिता दिनुपर्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

कांग्रेसलाई आधुनिक र प्रविधिमैत्री पार्टी बनाउन संगठन, सदस्यता, प्रशिक्षण र नीति बहसलाई डिजिटल माध्यमसँग जोड्नुपर्ने पनि निधिको प्रस्ताव छ । सामाजिक सञ्जाललाई प्रचारको साधन मात्र नभई जनताको गुनासो र सुझाव सुन्ने तथा नीति निर्माणका लागि सूचना संकलन गर्ने माध्यम बनाउनुपर्ने उनको धारणा छ ।

प्रतिवेदनले कांग्रेसको पुनर्निर्माण केवल नेतृत्व परिवर्तनबाट सम्भव नहुने निष्कर्षसमेत अघि सारेको छ । स्पष्ट विचार, प्रभावकारी नीति, संस्थागत संगठन, आन्तरिक लोकतन्त्र र जनतासँगको निरन्तर सम्बन्धबाट मात्र कांग्रेसको पुनर्जागरण सम्भव हुने निधिको राजनीतिक दृष्टिकोण छ ।

निधिको प्रतिवेदनका महत्वपूर्ण बुँदा:

• कांग्रेसको वर्तमान अवस्था चिन्ताजनक रहेकाले वैचारिक, संगठनात्मक र नेतृत्वगत सुधार आवश्यक ।
• कांग्रेसलाई गुट, व्यक्ति वा सीमित समूहको प्रभावबाट मुक्त गरी विधि र संस्थाबाट सञ्चालन गर्नुपर्ने ।
• संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, संघीयता, समावेशिता र मौलिक अधिकारको रक्षा गर्नुपर्ने ।
• संविधानको मूल मर्म जोगाउँदै समयअनुकूल संविधान संशोधन गर्नुपर्ने ।
• निर्वाचन प्रणाली सुधार गरी समानुपातिक प्रतिनिधित्वलाई थप प्रभावकारी र पारदर्शी बनाउनुपर्ने ।
• महिला, दलित, आदिवासी–जनजाति, मधेसी, थारू, मुस्लिमलगायत समुदायको अर्थपूर्ण समावेशी प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्नुपर्ने ।
• शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, कृषि र सामाजिक सुरक्षालाई राजनीतिक प्राथमिकताको केन्द्रमा राख्नुपर्ने ।
• युवाको विदेश पलायन रोक्न स्वदेशमै रोजगारी र अवसर सिर्जना गर्नुपर्ने ।
• संघीयताको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि स्थानीय तहलाई थप अधिकार र स्रोत दिनुपर्ने ।
• भ्रष्टाचार नियन्त्रण, पारदर्शिता र जवाफदेहितामार्फत सुशासनको विश्वसनीय आधार निर्माण गर्नुपर्ने ।
• सार्वजनिक संस्थालाई राजनीतिक हस्तक्षेपबाट मुक्त गर्नुपर्ने ।
• उत्पादन, लगानी र उद्यमशीलता बढाउँदै रोजगारीमुखी अर्थतन्त्र निर्माण गर्नुपर्ने ।
• डिजिटल अर्थतन्त्र, नवप्रवर्तन र प्रविधिलाई कांग्रेसको आर्थिक नीतिको हिस्सा बनाउनुपर्ने ।
• परराष्ट्र नीतिमा राष्ट्रिय हित, सार्वभौमिकता र सन्तुलित सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने ।
• भारत र चीनसँग सन्तुलित तथा विश्वासमा आधारित सम्बन्ध विकास गर्नुपर्ने ।
• पार्टीभित्र नियमित अधिवेशन, पारदर्शी सदस्यता र निष्पक्ष आन्तरिक निर्वाचन सुनिश्चित गर्नुपर्ने ।
• फरक मतलाई निषेध नगरी बहस, संवाद र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट मतभिन्नताको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने ।
• पार्टी एकतालाई प्राथमिकता दिँदै एकता र आन्तरिक लोकतन्त्रलाई सँगसँगै अघि बढाउनुपर्ने ।
• पुस्तान्तरणलाई पुरानो पुस्ताको विस्थापन नभई नयाँ र पुरानो पुस्ताबीचको सहकार्यका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने ।
• युवालाई पार्टीको नीति निर्माण र नेतृत्व विकासमा वास्तविक भूमिका दिनुपर्ने ।
• कांग्रेसको संगठन, सदस्यता, प्रशिक्षण र नीति बहसलाई डिजिटल र प्रविधिमैत्री बनाउनुपर्ने ।
• कांग्रेसलाई केवल चुनाव जित्ने संगठन नभई लोकतान्त्रिक मूल्य, सुशासन, सामाजिक न्याय र जनताको भरोसामा आधारित राजनीतिक शक्तिका रूपमा पुनर्स्थापित गर्नुपर्ने ।
• नेतृत्व परिवर्तन मात्र पर्याप्त नहुने भन्दै विचार, नीति, संगठन र कार्यशैलीमै व्यापक पुनर्संरचना गर्नुपर्ने ।
• कांग्रेसको पुनर्जागरणका लागि एकता, आन्तरिक लोकतन्त्र, फरक विचारको सम्मान र जनतासँगको निरन्तर सम्बन्धलाई आधार बनाउनुपर्ने ।